Hoofdpagina
Flexibilisering en regie in het funderend onderwijs[bewerken]
De FOSA (Funderend Onderwijs Sectorarchitectuur) is een richtinggevende architectuur (een doelarchitectuur) die duidelijk maakt welke gemeenschappelijke (sector)diensten- en -voorzieningen, afspraken en randvoorwaarden er nodig zijn om het funderend onderwijs te ondersteunen bij haar ambities en gestelde doelen ten aanzien van flexibilisering van het onderwijs, samenhang en de regie daarop.
Vanuit de motivatie en de gestelde doelen zijn naast een overkoepelende visie twee domeinarchitecturen uitgewerkt: Domeinarchitectuur Flexibilisering en Domeinarchitectuur Digitale identiteiten. Vanuit beide domeinarchitecturen wordt de opzet ingevuld met op conceptueel niveau beschreven gewenste diensten en functies. Wat de functionaliteit van de diensten en voorzieningen op het platform moet zijn, leiden we af uit de ambities van het onderwijs, de doelen die daarbij als belangrijk zijn bevonden en de concrete use cases en knelpunten die daaronder vallen die we (beter) willen gaan ondersteunen c.q. wegnemen.
Samenhang[bewerken]
Een doelarchitectuur houdt in dat de gewenste situatie wordt geschetst voor een periode van vijf tot tien jaar vooruit. De FOSA richt zich op het beschrijven van een samenhangend geheel (platform) van sectordiensten en -voorzieningen in het funderend onderwijs, met als doel om samenwerking tussen alle partijen (onderwijsorganisaties, leerlingen, leraren, sectororganisaties, overheden en publieke en private dienstverleners) naar de toekomst toe zo goed mogelijk te ondersteunen. Het kunnen zowel geheel nieuwe voorzieningen zijn als ook de in- en aanpassing van bestaande voorzieningen. Naast diensten en (ICT-)voorzieningen gaat het ook om benodigde kaders, afspraken en randvoorwaarden. Overkoepelende doelstelling is om zo de kwaliteit, inclusiviteit, flexibiliteit (wendbaarheid) van het onderwijs te versterken.
Denk bij diensten bijvoorbeeld aan diensten om aan te melden, te zoeken in opleidingsaanbod, een portfolio te beheren etc. Zo’n geheel aan samenhangende diensten en voorzieningen noemen we een platform. De globale opzet van zo'n platform is in de figuur hiernaast te zien. In de domeinarchitectuur Flexibilisering wordt die opzet nader ingevuld en uitgelegd.
Je kunt de FOSA dus zien als een bestemmingsplan voor dat samenhangende geheel aan sectordiensten en -voorzieningen voor het funderend onderwijs. Daarbij zal zeker ook gekeken worden naar vergelijkbare ontwikkelingen in het mbo en ho (respectievelijk de MOSA en de HOSA), in zoverre die relevant zijn voor het funderend onderwijs.
Regie[bewerken]
We maken de FOSA ook, omdat we als sector funderend onderwijs meer regie willen krijgen op het geheel aan sectordiensten en -voorzieningen. Door te werken vanuit een gezamenlijke architectuur, willen we voorkomen dat er verschillende, functioneel overlappende voorzieningen in de sector ontstaan of voorzieningen die maar door een deel van de onderwijsorganisaties (kunnen) worden gebruikt. Voor ondersteunende private diensten die onderwijsorganisaties zelf afnemen is dit niet direct een issue met het oog op gewenste marktwerking. Hier spelen standaarden en randvoorwaarden wel een belangrijke rol, ook met het oog op het voorkomen van ongewenste markteffecten, zoals te hoge kosten, leveranciersafhankelijkheid of beperkingen ten aanzien van de technologieën die je mag of moet gebruiken. Dat betekent niet dat private dienstverleners geen centrale voorzieningen kunnen gaan leveren, integendeel. Maar die voorzieningen moeten wel passen binnen de kaders die we in de FOSA opstellen.
Het ontwerp en de realisatie van sectorvoorzieningen op het platform kunnen gefaseerd in de tijd, in verschillende projecten en door verschillende partijen plaatsvinden. De FOSA is een instrument dat, mits goed ingezet, ervoor kan zorgen dat dit onder regie van het onderwijs zelf kan gebeuren binnen kaders die ervoor zorgen dat het een samenhangend geheel blijft waarin publieke waarden zijn geborgd.
Beheer en doorontwikkeling van de FOSA[bewerken]
De onderdelen van de FOSA zijn in het kader van een project opgesteld en op 17 september 2025 door de Stuurgroep FOSA vastgesteld. Deze vastgestelde documenten zijn hieronder te downloaden. De FOSA wiki kent op hoofdlijnen dezelfde inhoud, maar is verrijkt met een aantal modeluitwerkingen en overzichten (met name bij de Architectuurkaders). Verder zal de FOSA wiki worden doorontwikkeld, verbeterd en mogelijk uitgebreid als daar behoefte aan is.
Beheer en onderhoud aan de FOSA wiki wordt door Kennisnet uitgevoerd. Een QA-team FO-architectuur (funderend onderwijs architectuur), bestaande uit architecten, informatiemanagers, IT-managers en kwaliteitsmedewerkers van diverse po- en vo-besturen, beoordeelt de kwaliteit van de FOSA en levert input voor aanpassingen en nieuwe onderwerpen. Een Adviescommissie Informatiemanagement/CIO-raad (in oprichting), stelt aanpassingen en nieuwe initiatieven vast en adviseert op strategisch niveau de eigenaren van de FOSA (PO-Raad en VO-raad) over toepassing en doorontwikkeling van de FOSA.
Downloaden van de FOSA-documenten[bewerken]
De volgende documenten zijn in PDF-formaat te downloaden. Het zijn de versies die op 17 september 2025 door de Stuurgroep FOSA zijn vastgesteld. De FOSA wiki zal actief worden beheerd, onderhouden en daar waar gewenst aangevuld. Periodiek zal bepaald worden of het aantal wijzigingen in de wiki zodanig zijn dat er een nieuwe set downloadbare documenten wordt gegenereerd waarin die wijzigingen zijn opgenomen.